Кәсіпорын мемлекеттің қолдауымен, сондай-ақ жеке инвестиция тарту арқылы қуатты ауыл шаруашылығы кластерін құрып, өндірісті жаңғыртуды жалғастыруда.
Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қыркүйек айындағы Қазақстан халқына Жолдауында агроөнеркәсіп кешенін одан әрі дамытудың, оның әлеуетін неғұрлым тиімді пайдаланудың маңызды бағыттарын белгіледі. Мемлекет басшысы атап өткендей, ауыл шаруашылығы – біздің басты байлығымыз, бірақ ол толық игерілуден алыс. Сондықтан қайта өңдеу кәсіпорындары 40 пайыз ғана жүктеп тұрғанда, 70 пайызға жеткен ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауды шикізаттық бағыттан бас тарту керек.
Ақтөбе облысындағы ірі сүт өндіруші «Айс-Плюс» ЖШС директоры Қуаныш Ишанов та отандық агроөнеркәсіп кешенін сапалы дамыту, өнімді қайта өңдеу мәселелерін жүйелі әрі кешенді түрде шешудің маңыздылығын айтады. .
«Мемлекет басшысы осы салаларға ерекше тоқталып, Үкіметке ауыл шаруашылығы саласын қолдаудың тиімді тетіктерін әзірлеу бойынша бірқатар міндеттер жүктеді, бұл көңіл қуантарлық емес», - деді сұхбаттасымыз.
Айта кетерлігі, серіктестік жүзеге асырылып жатқан түрлі мемлекеттік бағдарламалардың белсенді қатысушыларының бірі болып табылады, соның негізінде агроөнеркәсіптік кешендегі өте ірі жобалар сәтті жүзеге асырылуда. Сөйтіп, биыл жеңілдетілген несиелендіру аясында балмұздақ өндірісін жаңартты.
Жаңа желі іске қосылғаннан бері 6 жаңа түрімен 150 тоннаға жуық тәтті өнім шығарылды. Өңір үшін өзекті бұл саланы «Қарапайым істердің экономикасы» бағдарламасына енгізу Кәсіпкерлер палатасының көмегімен жүзеге асты. Жобаның жалпы сомасы 1,2 млрд теңгені құрады. Шамамен 200 млн теңге – кәсіпорынның өз қаражаты.
Тағам дайындауға арналған жаңа құрал-жабдықтар, балмұздақ генераторларының желілері, «Мерседес» балмұздақ фургондары сатып алынды. Жаңа құрал-жабдықта жұмыс істеу өнімнің сапасы мен ассортиментін айтарлықтай жақсартты.
Жабдық Италиядан алынғандықтан, іске қосу жұмыстарын шетелдік мамандар жүргізді. Жаңа желінің іске қосылуымен серіктестік қосымша жұмыс орындарын ашып, тағы 12 адамды тұрақты жұмысқа орналастырды. Сәуір-қазан айларына келетін маусымда бұл сан 24 жұмысшыға дейін артады.
ҮШ ҚЫТАЙ КӘСІПОРНАСЫ
Бұрынғы сүт зауытының бір кездегі шағын цехы бүгінде бірегей кластерге айналды.
«Біздің бүкіл компания үш китке негізделген, – дейді Қуаныш Аманғалиұлы. – Біріншіден, директорлар кеңесінің төрағасы Марал Серғазиұлы Итеғұловтың ой-пікірлері мен адалдығы туралы. Екіншіден, кәсіби мамандар ұжымының ынтымақтастығы арқасында. Үшіншіден, мемлекет тарапынан жасалып жатқан қолдаудың арқасында.
Директор компанияның миссиясы – табиғи өнімнен өндірісті дамыту арқылы еліміздің салауатты өмір салтына үлес қосу деп санайды. Ең маңызды артықшылықтардың бірі - біздің клиенттеріміздің мүдделері үшін әрекет ету, олардың үміттерін қанағаттандыру және тіпті болжау. Бүгінгі таңда сүт зауыты Батыс Қазақстандағы жабық өндірістік циклі бар жалғыз сүт өндіруші және өңдеуші болып табылады.
Мұның бәрі қалай басталды? Алыс та қиын 1999 жылы ел экономикасы мүшкіл халде тұрғанда ірі өндіріс жобаларына инвестиция құйғысы келетіндер аз болды. Ал кәсіпорын құрылтайшысы сүт өндірісін жандандыруды ұйғарды. Жасыратыны неткен күнә, кеңес заманынан қалған сүт зауыты әбден талан-таражға түсіп, инвестицияны қажет етті. Қалада тек ресейлік сүт өнімдері сатылды. Өндірістің іске қосылуы қарапайым - балмұздақтан басталды, сондықтан «Мұз» деп аталады. Уақыт өте олар өндірісті заманауи құрал-жабдықтармен жабдықтай бастады. 2005 жылы бас корпус жөнделді, онда күйдірілген және зарарсыздандырылған сүт өндіретін желі іске қосылды. Бұл желі бүкіл процесті қамтыды: бөтелкелерді өндіруден бастап өнімдерді толтыруға дейін. Зауыт дамуының келесі кезеңі ашытылған сүт цехының іске қосылуы болды. Сүт өнімдері тоңазытқыш қондырғыларын орнатуды қажет етті. Бізге балмұздақ тасымалдау үшін арнайы көлік керек болды. Жалпы, көптеген міндеттерді шешу қажет болды.
Қала тұрғындарын таза өніммен қамтамасыз ету мақсатында кәсіпорын 2011 жылдан бастап сауда нүктелерін орнатуды қолға алған. Ал бүгінде ақтөбеліктерге ыңғайлы болу үшін қаланың әр ауданында орналасқан және ондағы өнімдер әрқашан балғын!
БӘСЕЛЕ ДАМУДЫ ЖАСАЙДЫ
2011 жылы Кедендік одақ құрылғаннан кейін нарықта көптеген ресейлік және белорус сүт өнімдері пайда болды, сондықтан жергілікті өндірушілер олармен тең шарттарда бәсекелесуге мәжбүр болды.
2015 жылдан бастап зауыт кезекті жаңғыртуды бастады. Шикізатты қабылдаудан бастап, дайын өнімді толтыруға дейін заманауи технологиялық желіні жеткізген неміс компаниясымен келісім жасастық. Ол барлық технологиялық процестерге толық автоматтандыруды енгізуге үлес қосты. Бұл өнім сапасын тұрақтандыруға және өнімділікті арттыруға мүмкіндік берді.
Кәсіпорын йогурт, сүзбе, тәтті тағамдар шығара бастады. Және бұл бірінші үлкен жетістік болды. Бүгінгі күні жаңғырту және ассортиментті ұлғайту процестері жалғасуда, компанияның Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау облыстарында өз дистрибьюторлық желісі бар. Қазір ЖШС бүкіл Батыс Қазақстанды өз өнімімен қамтамасыз етіп отыр.
Компания кадрлардың біліктілігіне ерекше көңіл бөледі. Өйткені, еуропалық технология бойынша ескі әдіспен жұмыс істеу мүмкін емес. Біз жастарға көңіл бөлдік. Қызметкерлер жыл сайын шетелге оқуға жіберілді - олар Германия мен Италияда тағылымдамадан өтті. Нәтижесінде олар жоғары біліктілікке ие болды. Қазір компания сұранысқа ие өнімдерді үлкен ассортиментпен және жоғары сапада шығарады.
Кәсіпорынның негізгі шикізат жеткізушілері – жергілікті шаруа қожалықтары. Ауыл тұрғындарын қолдау үшін олардан сүт сатып алып, балмұздақ өндіру көлемін арттыруда. 2018 жылдан бастап компания осы бағытты дамытумен шындап айналыса бастады, ал жергілікті суық нәзіктік бірден үлкен сұранысқа ие болды.
Бұрын зауытта өнімділігі төмен құю желісі болған. Ол өсіп келе жатқан сұранысқа төтеп бере алмады. Сондықтан жоба әзірленіп, кейін балмұздақтарды вафли шыныаяқтарына, балмұздақтарды таяқшаға салатын заманауи автоматтандырылған итальяндық желі сатып алынды.
Бұл бағыт жылдан жылға қарқынды дамып келеді және 2020 жылы зауыт қосымша үшінші итальяндық желіге ие болды. Қазір бұл балмұздақтың кез келген түрін шығаратын кәсіпорындағы ең заманауи қондырғы. Ол сондай-ақ попсиклдерді шығаруымен ерекше.
Зауытта қазірдің өзінде үш итальяндық желі жұмыс істейді, бұл сағатына 30 мың порцияға дейін дәмді дәмді тағамдарды шығаруға мүмкіндік береді.
Жаңа мұздату қоймасы салынды, ол заманауи жоғары тиімді мұздатқыштармен жабдықталған, ол 200 тоннаға дейін балмұздақ сақтай алады.
ӨЗ СҮТ ФЕРМАҢЫЗ
Өсіп келе жатқан сұраныс, өндірісті жаңғырту және көршілес облыстарға өнім жеткізу кезінде шикізатпен тұрақты қамтамасыз ету мәселесі туындады. Сондықтан құрылтайшы заманауи сүт фермасын салуды ұйғарды. Жобаны әзірлеу заманауи фермалар салуға және асыл тұқымды мал жеткізуге маманданған голландиялық компанияға тапсырылды.
Жалпы құны 20 млн долларды құрайтын жобаны «ҚазАгроҚаржы» АҚ мақұлдаған. Жабдық Голландиядан жеткізілді. Еуропадан мың бас жоғары өнімді голштейн-фриз сиырлары сатып алынды.
2009 жылы Мәртөк ауданында тауарлы-сүт фермасының құрылысы басталып, 2010 жылдың 6 шілдесінде МТФ ашылды.
Үлкен жаңа кәсіпте көптеген қиындықтар болды. 2010 жыл Ақтөбе облысында ұзақ мерзімді құрғақшылықтың басталуымен есте қалды, жем өндіруде күрделі мәселелер туындады.
«10 мың гектарға жуық жерді өңдедік», - дейді «Айс» серіктестігінің басшысы. – 6 жыл құрғақшылық болды, сондықтан Орынбордан жем-шөп әкелуге мәжбүр болды. Мал шығыны басталды. Голштейн-фриз сиырлары өздерінің генетикалық ерекшеліктеріне байланысты жергілікті сиырлардан айырмашылығы, ғылыми теңдестірілген тамақтануды қажет етеді. Оны құрметтемеген болып шықты.
Келесі кезең асыл тұқымды жұмысты дамыту болды. Олар бұған америкалық мамандарды тартты. Үш жылдың ішінде біз табынды өзіміздің алмастыратын жас малдармен толығымен жаңартып, өнімділікті екі есеге жуық арттырдық.
Сонымен қатар, компания қазір Қазақстанның климаттық жағдайына бейімделген асыл тұқымды ірі қара малын сатуға маманданған республикадағы жалғыз кәсіпорын. Біз табынның саулығын және өндірілген сүттің сапасын толық бақылауға мүмкіндік беретін заманауи израильдік табындарды басқару және күту бағдарламасын енгіздік.
ЖАҚСЫ ТӘСІЛДЕР
Қуаңшылықтан зардап шеккен облысымызда мал азығын өсіру кезінде суару жүйесін енгізу қажет екенін түсіндік, – дейді Қуаныш Ишанов. – Бұл туралы Қазақстан Республикасының Президенті өз Жолдауында айта келіп, аграршылар суармалы жер көлемін кезең-кезеңімен ұлғайту керектігін қадап айтты. 2014 жылы облыс басшылығының қолдауымен жоба сәтті әзірленді. «Бизнестің жол картасы» бағдарламасы бойынша сорғы стансаларын орнатып, суармалы жерлерге құбыр жүргізіп, 6 суару техникасын сатып алып, 580 гектар алқапқа суару жұмыстарын ұйымдастырдық. Сондай-ақ паркімізді Class еуропалық компанияның ауылшаруашылық техникаларымен толықтыруға қол жеткіздік.
Өсімдік шаруашылығын дамыту батыс технологияларын тартуды, жоғары сапалы тұқым сатып алуды, ғылыми көзқарасты қажет етті. Белгілі болғандай, Қазақстанда және посткеңестік кеңістікте топырақ сараптамасын жүргізетін мекеме жоқ. Маған үлгілерді Австриядағы зертханаға талдауға жіберуге тура келді. Алынған нәтижелер бойынша мал азықтық дақылдарды өсіруге арналған топырақ құрамын жақсарту бойынша ұсыныстар берілді. 2016 жылдың аяғына дейін шаруашылық жақсы шырынды жемнің меншікті қорымен қамтамасыз етілді. Соның негізінде сүт өнімділігі арта бастады.
ЭКСПОРТ ҮШІН ЛЮЦЕРН
Батыстық серіктестермен ынтымақтастық және өсімдік шаруашылығында жинақталған тәжірибе 1800 гектар қосымша суармалы алқапты құруға мүмкіндік берді. Ал биылғы жылдың басында ЖШС неміс компаниясынан автоматтандырылған технологиялық құрал-жабдықтарды сатып алу арқылы түйіршіктелген жоңышқа өндіретін зауытты да салды.
Жуырда компания голландиялық зертханадан жоңышқа түйіршіктерінің сапасы бойынша оң көрсеткіштерді алып, енді Еуропа, Қытай және Таяу Шығыс елдеріне өнім экспорттауды жоспарлап отыр.
Сүт өнімдерін өндірудің жыл сайынғы 30%-ға өсуін, оның сұранысын ескере отырып, кәсіпорын 2-3 жылда қазіргі сүт өндіру қуаты қайта өңдеуге жетпейді деген қорытындыға келді. Сондықтан 8 мың басқа арналған ірі сүт фермасын салу жоспарлануда. Жылдық сүт өндіру қуаты 26 280 тоннаны құрайды.
МЕМЛЕКЕТТІК ИННОВАТОРЛАРҒА КӨМЕК БЕРЕДІ
«Ауыл шаруашылығындағы ең қиыны сүт саласы», - дейді Қуаныш Ишанов. «Ал біз Елбасымыздың агроөнеркәсіп кешенін қолдау мен дамытуға бағытталған саясатын құптаймыз. Бүгінгі таңда сүтті мал шаруашылығын субсидиялаудың мемлекеттік бағдарламасы бізге өндірістік қуатты дамытуға және арттыруға мүмкіндік беріп отыр. Барлық құрылыс және жаңғырту жобалары мемлекет көмегінің арқасында жүзеге асты.
Инвестициялық субсидиялар жүргізілуде, яғни құрал-жабдық сатып алуға жұмсалған соманың бір бөлігін қайтару. Тауарлы сүт өндіруге субсидиялар белгіленді, малды ұстауға кететін шығындар. Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Ақтөбе облысының әкімдігі заманауи сүт өндірісі мен оны қайта өңдеуді одан әрі дамытуда бізді ынталандырып, қолдау көрсетуде. Әрине, бұл бірлескен жұмыстың нәтижесі бұрынғыдай Батыс Қазақстан тұрғындарының дастарханында пайдалы сүт өнімдері болмақ.
Өңірімізде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жыл сайын дерлік капиталды қажет ететін кәсіпорынды дамытуға миллиардтаған доллар жұмсалады. Кәсіпорынның негізін қалаушы тезірек қайтарылатын бизнеске инвестиция сала алатын сияқты. Бірақ негізін қалаушы Марал Итеғұловтың отаншылдығы, іскерлік қабілеті, туған жері мен жерлестеріне деген сүйіспеншілігі өңірде бірегей ауыл шаруашылығы кластерін құруға мүмкіндік берді. Бүгінде әрбір ақтөбелік өзінің туған жерінде, ауылында бұрыннан облыстың брендіне айналған сүт өндіруші кәсіпорынның өнімдері сатылып жатқанын мақтанышпен айта алады.
Дереккөз
www.kazpravda.kz 
